Έφτασε η εορταστική περίοδος και ήρθε η ώρα για φαγητό, ποτό και "τυχερά" παιχνίδια με συγγενείς, γνωστούς και φίλους. Σου έρχεται, λοιπόν, μαζί τα γιορτινά μηνύματα και ένα λίγο ασυνήθιστο, λίγο περίεργο μήνυμα. Κολλητός και αναγνώστης του αμμόκουτου σε καλεί να αναλύσεις το gambler's phallacy ή την πλάνη του τζογαδόρου.
Μετά από δυο τρεις σύντομες αναζητήσεις ανακαλύπτεις περί τίνος πρόκειται και αρχίζει το παιχνίδι στο σκάμμα. Οκ η πλάνη σου φαίνεται κατανοητή σαν λέξη και κάθε φορά που τη διαβάζεις σου έρχεται το "πλανάσαι πλάνην οικτράν". Τι σημαίνει όμως τζογαδόρος και από που προέρχεται ετυμολογικά αυτή η λέξη; Κάνεις μερικές αναζητήσεις ακόμα και καταλαβαίνεις ότι πρόκειται για δάνειο από άλλη γλώσσα μάλλον βενετική-ιταλική και μάλιστα η σημασία της λέξης τζόγος δεν είναι άλλη από τη σημασία της λέξης παιχνίδι. Ναι οκ, και στις κατασκευές λες ότι π.χ. αυτό το συρτάρι έχει λίγο τζόγο αλλά εννοείς ότι "παίζει", δηλαδή ότι δεν εφαρμόζει τέλεια (σε αντίθεση με το κολλητό μπλουζάκι της Στέλλας). Ξέρεις, όμως, ότι σε αντίθεση με τη λέξη παιχνίδι, η λέξη τζογαδόρος συνήθως έχει μια αρνητική χροιά. Άρα μιλάς για κάποιον ο οποίος παίζει "τυχερά" παιχνίδια συνήθως με κάποιο οικονομικό όφελος ή ζημία (κυρίως από τη ζημία έρχεται η αρνητική χροιά άλλωστε).
Πάμε τώρα πίσω, η παιγνιοπλάνη για την οποία μιλάς ή αλλιώς η πλάνη του Μόντε Κάρλο (φύγε χαχακες από το μυαλό μου) πρόκειται για μια πλάνη κατά την οποία όταν τζογάρεις πιστεύεις εσφαλμένα ότι αν ένα φαινόμενο επαναλαμβάνεται συνέχεια π.χ. σαράντα φορές σερί κορώνα σε ρίψη νομίσματος τότε αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης ενός άλλου φαινομένου, εν προκειμένω των γραμμάτων. Τι σχέση όμως το μόντε κάρλο; Θυμάσαι ότι έχεις ξαναδεί αυτό το όνομα όταν δούλευες στην τράπεζα και έπρεπε να φτιάξεις ένα μοντέλο που θα προέβλεπε τις κινήσεις κάποιων μετοχών και είχες βρει εκείνη τη πανέμορφη μέθοδο του μόντε κάρλο. Εδώ, όμως, βλέπεις ότι η έννοια συνδέεται με το καζίνο του μόντε κάρλο και μάλιστα με ένα περιστατικό που συνέβη το μακρινό 1913 (το οποίο είναι και πρώτος σαν αριθμός γιατί για κάποιο λόγο το ξέρεις και έχει σημασία να το σκεφτείς τώρα αγαπητέ μου εγκέφαλε) κατά το οποίο ήρθε μαύρο στη ρουλέτα για περισσότερες από 26 συνεχόμενες φορές. Όπως ήταν αναμενόμενο (;) οι παίκτες του τραπεζιού συνέχιζαν να ποντάρουν με ελπίδα να ρεφάρουν. Επειδή όμως δεν πόνταραν πλέον στο μαύρο γιατί το θεωρούσαν απίθανο να ξαναέρθει έχαναν διαρκώς με φήμες να λένε για εκατομμύρια (ναι αννούλα μου εσύ παίζεις τώρα). Εξαιτίας των εσόδων που έκανε το καζίνο του μόντε κάρλο εκείνη τη νύχτα προέκυψε και ο όρος.
Καλή και η ιστορική αναδρομή αλλά ακόμα δεν έχεις καταλάβει γιατί τόσος ντόρος με το συγκεκριμένο θέμα. Προσπαθείς να καταλάβεις γιατί το μυαλό τόσων ανθρώπων δεν σκέφτηκε "λογικά" και εξακολούθησε να ποντάρει σε μή μαύρο. Πάμε ένα βήμα πίσω. Το παιχνίδι της ρουλέτας και της ρίψης νομισμάτων είναι από αυτά τα οποία στο μάθημα των πιθανοτήτων που έκανες στο πτυχίο σου συνοδευόταν από τη λέξη ανεξάρτητες. Π.χ. θα κάνουμε 26 ανεξάρτητες ρίψεις νομισμάτων και θέλουμε την πιθανότητα της κάθε ρίψης. Εδώ αρχίζει και διαφοροποιείται η δική σου σκέψη με των τζογαδόρων του μόντε κάρλο. Οι τζογαδόροι του μόντε κάρλο πιθανότατα γνώριζαν για τον νόμο των μεγάλων αριθμών (spoiler alert ά ρε όζαρκ έχεις μορφώσει κόσμο) σύμφωνα με τον οποίο αν ρίξεις π.χ. άπειρες φορές ένα νόμισμα τότε η πιθανότητα να εμφανιστεί κορώνα είναι ίση με την πιθανότητα να εμφανιστεί γράμματα ήτοι 50%. Τι λάθος έκαναν όμως στη συλλογιστική τους; Θεώρησαν ότι η μια ρίψη με την άλλη σχετίζονται με κάποια μορφή δέσμευσης (κατά τις δεσμευμένες πιθανότητες του Bayes) ή για να το σκεφτείς σε απλά ελληνικά, θεώρησαν ότι το νόμισμα, ή η μπίλια της ρουλέτας εν προκειμένω, έχει μνήμη και μάλιστα ξέρει και πόσες φορές έχει ριχτεί αλλά και τι αποτέλεσμα έχει φέρει όλες αυτές τις φορές. Συγχαρητήρια μόλις έφτασες στο πρώτο σου α-χα μόμεντ (το ότι έχει φτάσει δίπλα στο όνομα της όπρας εμφανίζεται το όνομα του αρχιμήδη σε ξεπερνά)!
Μισό λεπτό, που θα έλεγε και ένας καθηγητής μου στο μεταπτυχιακό, πως γίνεται σε άλλα παιχνίδια παίκτες να δημιουργούν τακτικές για να "επιτεθούν" στο καζίνο; Α μάλιστα, τώρα προσπαθείς να καταλάβεις το παράδειγμα με αντιπαράδειγμα. Μάλλον ο καθηγητής σου ρωτάει για τα παιχνίδια που εμπεριέχουν χαρτιά όπως π.χ. το BJ (δεν είναι αυτό που νομίζεις) ή αλλιώς 21 (είναι αυτό που νομίζεις και ωραία ταινία με ανατροπή στην ανατροπή). Σκέφτεσαι ότι στα παιχνίδια με χαρτιά, ακριβώς επειδή παίζονται με ένα σετ χαρτιών και το κάθε παιχνίδι δεν λήγει στην ρίψη του κάθε τραπουλόχαρτου, τα χαρτιά αυτά φαίνεται να έχουν "μνήμη" και άρα φαίνεται (και βάσει πιθανοτήτων) η επόμενη ρίψη κάρτας να σχετίζεται με τις προηγούμενες. Έτσι κατάφερε και ο κέβιν να μετράει κάρτες (έμαθες πως) και να μπορεί να προβλέπει τι είδους κάρτα θα ακολουθήσει στη συνέχεια.
Επειδή σου άνοιξε η όρεξη με τις αναδρομές και τις σειρές ψάχνεις και βρίσκεις και μερικές ακόμα ενδιαφέρουσες ταινίες που σχετίζονται με τον τζόγο όπως το παιχνίδι της μόλυ με μυστήριο και φόνους κλπ (άλλος κέβιν εδώ μην μπερδεύεσαι) ή τους παίκτες ή το Mississippi Grind που ίσως γέρνει προς την πλευρά της κατάθλιψης και μάλλον δεν κάνει για χριστούγεννα. Γυρνώντας στο σήμερα, βρίσκεσαι σε πρωινό σαββάτου και το μόνο πρωινό που τάισες τον εαυτό σου είναι...νοητική άμμος. Ήρθε η ώρα να τινάξεις τα ρούχα σου από την άμμο και να βουτήξεις χεντ φερστ στο ψυγείο και τις τσόντες του χθεσινού εορταστικού τραπεζιού.



